Topraklama nedir, ne işe yarar?
Topraklama, elektrik tesisatında normalde gerilim altında olmayan iletken kısımların ve sistemin belirli noktalarının toprağa düşük dirençli bir yolla bağlanmasıdır. İki temel türü vardır: koruma topraklaması, normalde gerilim altında olmayan metal kısımları (cihaz gövdeleri, pano kapakları, kablo tavaları) toprağa bağlayarak insanları elektrik çarpmasına karşı korur; işletme topraklaması ise transformatör yıldız noktası gibi sistemin kendi çalışması için gerekli olan bağlantıdır.
Bir yalıtım arızasında hata akımı topraklama üzerinden akar ve koruma cihazının devreyi kesmesini sağlar. Topraklama yetersizse arıza akımı yeterince büyümez, koruma geç devreye girer ve arızalı cihaza dokunan bir kişi tehlikeli bir dokunma gerilimine maruz kalabilir. Toprak yüzeyinde oluşan potansiyel farkı da adım gerilimi tehlikesi yaratır. İyi tasarlanmış ve düzenli ölçülen bir topraklama bu riskleri sınırlar.
Hangi ölçümleri yapıyoruz?
Topraklama muayenesinde tesisin büyüklüğüne ve topraklama türüne göre şu ölçümleri yapıyoruz:
- Topraklama direnci: Topraklayıcının toprağa geçiş direnci, çoğunlukla üç kazık (gerilim düşümü) yöntemiyle ölçülür. Kazık çakmanın mümkün olmadığı veya birbirine bağlı çok sayıda topraklayıcının bulunduğu yerlerde pens (seçici) yöntemden yararlanılır.
- Koruma iletkeni sürekliliği: Pano ve cihaz gövdelerinden ana topraklama barasına kadar koruma iletkeninin kesintisiz olduğu doğrulanır.
- Eş potansiyel bağlantılar: Su, doğalgaz ve iklimlendirme boruları, çelik konstrüksiyon gibi yabancı iletken kısımların ana eş potansiyel barasına bağlantısı kontrol edilir.
Ölçümler TS EN 61557 serisine uygun, kalibrasyonu geçerli cihazlarla yapılır. Toprağın nem durumu ölçüm sonucunu etkileyebileceği için ölçüm koşulları da rapora yazılır. Trafo merkezi bulunan tesislerde yüksek gerilim tarafının topraklamasını da aynı muayenede değerlendirebiliriz.
Ölçüm sonuçları nasıl değerlendirilir?
Topraklama direnci için tüm tesislere uygulanabilecek tek bir sınır değer yoktur. Kabul edilebilir değer; tesisin besleme sistemine (TN, TT veya IT), kullanılan koruma cihazına ve Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği'ndeki ilgili hükümlere göre belirlenir. Raporda her ölçüm noktası bu kritere göre "uygun" veya "uygun değil" olarak değerlendirilir ve uygun olmayan noktalar için düzeltici faaliyet önerilir.
Ölçüm sonuçlarını önceki yılların raporlarıyla karşılaştırmak da önemlidir. Sınır değerin altında kalsa bile yıldan yıla belirgin biçimde artan bir topraklama direnci, korozyona uğrayan bir bağlantının veya hasar görmüş bir topraklayıcının habercisi olabilir. Önceki raporunuzu paylaşırsanız değerlendirmemizde bu eğilimi de dikkate alıyoruz.
Yıldırımdan korunma tesisatının topraklaması da genellikle bina topraklamasıyla birleştirilir. Paratoner tesisatınız varsa iki muayeneyi aynı gün planlayabiliriz; ayrıntılar için yıldırımdan korunma tesisatı muayenesi sayfamıza bakabilirsiniz.