Kaçak akım rölesi ne işe yarar?
Kaçak akım koruma rölesi (artık akım koruma cihazı), bir devreye giden ve devreden dönen akımları sürekli karşılaştırır. Normal çalışmada bu iki akım eşittir. Bir yalıtım arızasında veya bir insan gerilimli bir kısma dokunduğunda akımın bir bölümü toprak üzerinden kaçar ve aradaki fark belirli bir değeri aştığında röle devreyi milisaniyeler içinde keser.
Anma açma akımı 30 mA olan röleler, insan vücudu üzerinden akabilecek tehlikeli akımlara karşı can güvenliği sağlamak için kullanılır; prizler, banyolar, şantiyeler ve dış mekân devreleri tipik kullanım yerleridir. Daha yüksek anma değerli röleler ise yalıtım arızalarından kaynaklanabilecek yangınlara karşı koruma amacıyla tercih edilir. TS HD 60364-4-41 standardı, belirli devrelerde kaçak akım korumasını ek koruma önlemi olarak zorunlu kılar.
Kaçak akım rölesi, tesisattaki en kritik can güvenliği cihazlarından biridir; ancak arızalandığında bunu kendiliğinden belli etmez. Mekanik olarak sıkışmış veya hassasiyetini kaybetmiş bir röle, ihtiyaç anına kadar normal görünmeye devam eder. Toz, nem ve uzun süre hiç açmamış olmak rölenin mekanizmasını olumsuz etkileyebilir; bu nedenle ölçümlü test düzenli olarak tekrarlanmalıdır.
Test nasıl yapılır?
Kaçak akım rölesi testi, TS EN 61557 serisine uygun bir test cihazıyla rölenin bağlı olduğu devreye kontrollü bir kaçak akım uygulanarak yapılır. Testte iki temel büyüklük ölçülür:
- Açma akımı: Rölenin hangi kaçak akım değerinde açtığı. Röle, anma açma akımının yarısı ile anma açma akımı arasındaki bir değerde açmalıdır.
- Açma süresi: Röleye anma açma akımı ve gerektiğinde katları uygulandığında devreyi ne kadar sürede kestiği.
Ölçülen değerler, rölenin tipine göre TS EN 61008-1 ve TS EN 61009-1 standartlarında tanımlanan sınırlarla karşılaştırılır. Test sırasında röle gerçekten açtığı için bağlı olduğu devre kısa bir süre enerjisiz kalır. Sunucu, bilgisayar ve üretim hattı gibi kesintiye duyarlı yükleri önceden belirleyip testleri uygun zamana planlıyoruz.
Sonuçların değerlendirilmesi
Raporda her röle için bulunduğu pano, tipi, anma açma akımı, ölçülen açma akımı ve açma süresi ile uygunluk değerlendirmesi yer alır. Uygun çıkmayan röleler ayrı bir listede toplanır ve değiştirilmeleri önerilir. Ayrıca rölenin korunan devreye uygun seçilip seçilmediği, örneğin prizleri besleyen bir devrede can güvenliği için uygun anma değerinde röle bulunup bulunmadığı da değerlendirilir.
Kaçak akım rölesi testi genellikle elektrik iç tesisat periyodik kontrolü kapsamında yapılır; tesisinizde çok sayıda röle varsa ayrı bir kapsam olarak da planlanabilir.