Patlayıcı ortam nedir?
Patlayıcı ortam, yanıcı gaz, buhar, sis veya tozun havayla karışarak bir tutuşma kaynağıyla karşılaştığında patlayabilecek bir karışım oluşturduğu ortamdır. Akaryakıt istasyonları, boya ve kimya tesisleri, rafineriler, LPG dolum tesisleri, un ve tahıl siloları, ahşap işleme ve ilaç üretim alanları bu riski taşıyan yerlere örnektir.
Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik, işverenin bu alanları değerlendirmesini ve Patlamadan Korunma Dokümanı'nda bölgelere ayırmasını ister. Bölgeler, patlayıcı ortamın bulunma sıklığına ve süresine göre sınıflandırılır:
- Gazlar, buharlar ve sisler için: Bölge 0 (sürekli veya uzun süreli), Bölge 1 (normal çalışmada ara sıra), Bölge 2 (normal çalışmada beklenmeyen, kısa süreli).
- Tozlar için: Bölge 20, Bölge 21 ve Bölge 22, aynı mantıkla sıralanır.
Bu bölgelerde kullanılan her elektrikli ekipman, bir tutuşma kaynağı oluşturmayacak şekilde tasarlanmış ve bölge sınıfına uygun olmalıdır.
Ex muayenesinin kapsamı
Muayenede Patlamadan Korunma Dokümanı'ndaki bölge sınıflandırmasını esas alarak, tehlikeli bölgelerdeki aydınlatma armatürleri, motorlar, panolar, prizler, buatlar, kablo girişleri ve ölçüm cihazları incelenir. Her ekipmanın Ex işaretlemesi üzerindeki koruma tipinin, gaz grubunun ve sıcaklık sınıfının bulunduğu bölgeye ve ortamdaki maddeye uygun olup olmadığı kontrol edilir.
Ex ekipmanının koruması yalnızca doğru seçimle değil, doğru montaj ve bakımla da sürer. Gevşek kapak cıvataları, hasarlı contalar, uygun olmayan kablo rakorları veya kapatılmamış kablo girişleri ekipmanın koruma özelliğini ortadan kaldırabilir. Topraklama ve eş potansiyel bağlantılar da statik elektrik birikmesinin önlenmesi açısından ölçülür ve değerlendirilir. Değerlendirmede TS EN 60079-14 montaj şartları ve TS EN 60079-17 muayene esasları kullanılır.
Muayene dereceleri
TS EN 60079-17 üç muayene derecesi tanımlar:
- Gözle muayene: Alet kullanmadan, ekipman açılmadan görülebilecek kusurların (hasarlı gövde, eksik cıvata, okunmayan etiket) tespiti.
- Yakın muayene: Gözle muayeneye ek olarak, erişim ekipmanı ve basit aletlerle yapılan, gevşek bağlantı gibi kusurları ortaya çıkaran inceleme.
- Ayrıntılı muayene: Gerektiğinde ekipmanın açılarak iç kısımlarının da incelendiği, ölçümlerle desteklenen muayene.
Muayene sonunda her ekipman için bulunduğu bölge, Ex işaretlemesi, uygulanan muayene derecesi ve tespit edilen kusurlar tek tek listelenir. Kusurlar, patlama riskine etkilerine göre önceliklendirilir; böylece tesisinizin bakım ekibi en kritik ekipmanlardan başlayarak düzeltici faaliyetleri planlayabilir.
Hangi ekipmana hangi derecenin uygulanacağını tesisin risk düzeyine ve önceki muayene sonuçlarına göre sizinle birlikte belirliyoruz. Bölgelere giriş için gerekli iş izinleri ve gaz ölçüm prosedürleri, muayene öncesinde tesisinizin kurallarına göre planlanır.