Periyodik kontrol neden zorunludur?
Elektrik tesisatı ve elektrikli ekipmanlar, kuruldukları gün ne kadar doğru yapılmış olursa olsun zamanla yıpranır. Bağlantılar gevşer, yalıtım yaşlanır, topraklama iletkenleri korozyona uğrar, tesise yeni yükler ve devreler eklenir. Bu değişikliklerin çoğu dışarıdan fark edilmez; ancak bir arıza anında koruma düzenlerinin çalışmamasına, elektrik çarpmasına veya yangına yol açabilir.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverene çalışma ortamındaki riskleri değerlendirme ve önleme yükümlülüğü verir. Bu kanuna dayanılarak çıkarılan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ise iş ekipmanlarının ve tesisatların belirli aralıklarla periyodik kontrolden geçirilmesini, kontrol sonuçlarının kayıt altına alınmasını ve gerektiğinde denetim makamlarına sunulmasını şart koşar. Elektrik tesisatına ilişkin periyotlar yönetmeliğin Ek-III bölümünde düzenlenmiştir. Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği ve Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği de kendi kapsamlarındaki tesisler için kontrol hükümleri içerir.
Periyodik kontrol raporu yalnızca bir yasal belge değildir. İş müfettişi denetimlerinde, sigorta süreçlerinde ve müşteri denetimlerinde istenmesinin ötesinde, raporda tespit edilen uygunsuzlukların giderilmesi elektrik kaynaklı iş kazalarını ve yangınları önlemenin en etkili yollarından biridir.
Ekipmanlara göre kontrol periyotları
Aşağıdaki liste, elektrik tesisatı ve ilgili ekipmanlar için genel mevzuatta öngörülen azami kontrol periyotlarını ve dayanaklarını özetler:
- Elektrik iç tesisatı: 1 yıl — İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III md. 2.3.1, Tablo-3
- Elektrik panoları: 1 yıl — İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III Tablo-3 (elektrik tesisatı kapsamında)
- Topraklama tesisatı: 1 yıl — İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III Tablo-3; Topraklamalar Yönetmeliği Ek-P
- Yıldırımdan korunma (paratoner) tesisatı: 1 yıl — İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III Tablo-3 (TS EN 62305)
- Kaçak akım koruma rölesi: 1 yıl — Elektrik tesisatı kontrolü kapsamında; İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III Tablo-3 (TS HD 60364-6)
- Jeneratör: 1 yıl — İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III Tablo-3 (TS ISO 8528)
- Akümülatör / akü grupları: 1 yıl — İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III Tablo-3
- Transformatör: 1 yıl — İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III Tablo-3
- Yüksek gerilim tesisi işletme denetimi: 2 yıl — Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği md. 67-b (en fazla 2 yıl)
- Katodik koruma sistemi: 1 yıl — İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III Tablo-3 (TS EN 12954, TS EN 13509)
- Patlayıcı ortam (Ex) elektrik tesisatı: 1 yıl — Topraklamalar Yönetmeliği Ek-P md. 5; TS EN 60079-17
Bu süreler azami sürelerdir; yani kontrolün en geç bu aralıklarla yapılması gerekir. Bir önceki kontrol tarihinden itibaren periyot dolmadan yeni kontrolün planlanması, raporların kesintisiz geçerli kalmasını sağlar.
Pratikte birçok işletme, aynı periyoda sahip kontrolleri tek bir muayene gününde birleştirir. Örneğin elektrik iç tesisatı, panolar, kaçak akım röleleri, topraklama ve paratoner kontrollerinin aynı ziyarette yapılması hem işletmenin çalışma düzenini daha az etkiler hem de raporların tek bir takvimle izlenmesini kolaylaştırır.
Taşınabilir elektrikli cihazlar (PAT testi) ve termografik inceleme gibi bazı uygulamalar için mevzuatta tüm tesislere uygulanan tek bir sabit periyot bulunmaz. Bu uygulamaların sıklığı, işverenin risk değerlendirmesine ve kullanım koşullarına göre belirlenir.
Periyodu kısaltan durumlar
Yukarıdaki periyotlar genel kurallardır. Aşağıdaki durumlarda kontrolün daha sık yapılması veya periyot beklenmeden yapılması gerekebilir:
- Üretici talimatları: Ekipmanın üreticisi daha kısa bir kontrol aralığı öngörüyorsa bu talimata uyulmalıdır.
- Risk değerlendirmesi: Nemli, tozlu, korozif veya titreşimli ortamlarda çalışan tesisatlar, işyerinin risk değerlendirmesine göre daha sık kontrol edilmelidir.
- Tesiste yapılan değişiklikler: Yeni pano veya devre eklenmesi, kurulu gücün artırılması, tadilat ve yer değişikliği gibi durumlarda değişikliğin ardından kontrol yapılması önerilir.
- Olağan dışı olaylar: Yangın, su baskını, deprem veya bilinen bir yıldırım düşmesi sonrasında, periyot beklenmeden tesisatın güvenli olduğunun doğrulanması gerekir.
Kontrolü kimler yapabilir?
Periyodik kontroller, ilgili yönetmeliklerde tanımlanan niteliklere sahip yetkili kişiler veya akredite muayene kuruluşları tarafından yapılır. Elektrik tesisatı kontrollerinde kontrolü yapan mühendisin ilgili alanda yetkili olması, ölçümlerin kalibrasyonu geçerli cihazlarla yapılması ve sonuçların açık, izlenebilir bir raporla belgelenmesi gerekir.
Protek Elektroteknik, TÜRKAK tarafından TS EN ISO/IEC 17020 kapsamında akredite edilmiş (AB-0416-M) A Tipi muayene kuruluşudur. A Tipi kuruluş olmak, muayene ettiğimiz tesisatın tasarımı, montajı veya bakımıyla ilgilenmediğimiz anlamına gelir. Böylece raporlarımız herhangi bir ticari çıkardan etkilenmeden yalnızca ölçüm sonuçlarına dayanır. Akreditasyon kapsamındaki muayenelerin raporları TÜRKAK akreditasyon işaretini taşır; kapsam TÜRKAK üzerinden doğrulanabilir.
Bir sonraki kontrol tarihinizi hesaplayın
Tesisinizdeki ekipmanların bir sonraki kontrol tarihlerini tek tek takip etmek zor olabilir. Sitemizdeki periyodik kontrol tarihi hesaplama aracı ile ekipmanlarınızı ve son kontrol tarihlerini girerek her biri için bir sonraki kontrol tarihini ve kalan süreyi görebilir, sonucu doğrudan teklif talebine dönüştürebilirsiniz.
Burada verilen periyotlar genel mevzuata göredir; ilgili standart, üretici talimatı veya risk değerlendirmesi daha kısa bir periyot gerektirebilir. Tesisiniz için kesin kontrol takvimini belirlemek ve teklif almak için bizimle iletişime geçebilir ya da elektrik iç tesisat periyodik kontrolü sayfamızı inceleyebilirsiniz.